Ι.Μ. Παναγίας Ελεούσης Κούμπαρη

Ἡ Ἱερά Μονή «Θεοµήτορος Ἐλεούσης», καθιερωµένη στην Κοίµηση της Θεοτόκου, γνωστή ὡς Μοναστήρι τοῦ Κούµπαρη, βρίσκεται 14 χιλιόµετρα ἔξω ἀπό τήν Σπάρτη. Εἶναι κτισµένη στοῡς πρόποδες τοῦ Ταϋγέτου, στήν πλευρά ἑνός κατάφυτου λόφου νοτιοδυτικά τοῦ χωριοῦ Παλαιοπαναγιά. Ὁ προσκυνητής πού ἐπιθυµεί νά ἐπισκεφθεῖ τήν Μονή, µπορεῖ εἴτε νά περπατήσει τόν 40λεπτο χωµατόδροµο πού τήν συνδέει µέ τό χωριό, εἴτε νά καλύψει µέ τό αὐτοκίνητο τήν ἴδια διαδροµή.

Ὁ ἀκριβής χρόνος ἵδρυσης τῆς Μονῆς παραµένει ἄδηλος, ἐνῶ ἔχουν διατυπωθεῖ ἀπόψεις γιά προχριστιανική χρήση τοῦ χώρου αὐτοῦ -χωρίς βεβαίως ἀνασκαφική ἐπιβεβαίωση- καθώς καί γιά ἐνδεχόµενη ὕπαρξη παλαιότερου ἱεροῦ ναοῦ. Σύµφωνα πάντως µέ πληροφορίες πού µᾶς παρέχουν οἱ ἱστορικές πηγές, ἡ χρονική ἀφετηρία τῆς Μονῆς θά πρέπει συµβατικά νά τοποθετηθεῖ στά µέσα τοῦ 13ου αἰώνα, ἀφοῦ γιά πρώτη φορά τήν συναντοῦµε ὡς «Μονή τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου Ἐλεούσης» στό γνωστό χρυσόβουλο τοῦ Ἀνδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου (1292-1293).

Ἀπό ἐκείνη τήν Μονή τῶν βυζαντινῶν χρόνων, σήµερα σώζονται µόνο κάποια µαρµάρινα σπαράγµατα, ἐντοιχισµένα στήν τοιχοποιΐα τῆς ἐκκλησίας, τοῦ κωδωνοστασίου καί τοῦ ὀχυρωµατικοῦ τείχους. Ἄξιο προσοχῆς εἶναι ἐπίσης καί ἕνα κιονόκρανο, πιθανότατα ἀπό τούς κίονες τοῦ βυζαντινοῦ ναοῦ. Οἱ ὑπάρχουσες ἐνδείξεις ἀλλά καί ἡ ἱστορία τῆς εὐρύτερης περιοχῆς συνηγοροῦν στό ὅτι, ἡ βυζαντινή µονή κατά τήν πρώτη περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας περιῆλθε σέ παρακµή, ἐγκαταλείφθηκε καί σιγά σιγά ἐρηµώθηκε.

Τό 1602 ἀνοικοδοµήθηκε τό µοναστηριακό συγκρότηµα πού βλέπουµε σήµερα. Ἀπό τήν γραπτή κτιτορική ἐπιγραφή πού βρίσκεται πάνω ἀπό τήν βόρεια εἴσοδο τῆς ἐκκλησίας, πληροφορούµαστε πώς, ὁ «…Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΜΗΤΟΡΟΣ ΤΗΣ ΕΠΟΝΟΜΑΖΟΜΕΝΗΣ ΕΛΕΟΥΣΑ ΚΟΎΜΠΑΡΗ, ΑΝΗΓΕΡΘΕΙ ΚΑΙ ΑΝΙΣΤΟΡΗΘΕΙ ΤΟ 1602…». Ἡ µελέτη τῆς ἐπιγραφῆς µᾶς φανερώνει, ἀφ’ ἑνός τό ἔτος ἐπανίδρυσης τῆς Μονῆς, ἀφ’ ἑτέρου µᾶς πληροφορεῖ πώς αὐτή παραµένει ἀφιερωµένη στήν Παναγία Ἐλεοῦσα. Ἐδῶ, γιά πρώτη φορά συναντᾶται καί ὁ προσδιορισµός «Κούµπαρη». Γιά τήν ἐπωνυµία αὐτή, πού ἡ προέλευσή της θά πρέπει νά ἀναζητηθεῖ ἀνάµεσα στό τέλος τοῦ 13ου καί τίς ἀρχές τοῦ 17ου αἰῶνα, ἔχουν γραφτεῖ διάφορες ὑποθέσεις. Πιθανότερη φαίνεται ἐκείνη πού ὑποστηρίζει, ὅτι σχετίζεται µέ τό ὄνοµα τοῦ ἀνθρώπου πού δαπάνησε καί ἔπραξε πολλά γιά τήν “ἐκ βάθρων” ἀνέγερση καί ἀναβίωσή της. Ἐπίσης τό ὄνοµα τῆς Μονῆς µέ τήν παραλλαγή «Κούµαρη», ἀπαντᾶται σέ ἀφιερωµατική ἐγχάρακτη ἐπιγραφή ἑνός Ἁγίου Ποτηρίου του 1624, ἀποθησαυρισµένο σήµερα στό σκευοφυλάκιο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ζερµπίτσης.

Τό κτηριακό συγκρότηµα τῆς Μονῆς, παρουσιάζει ἔντονο φρουριακό χαρακτῆρα καί ἀναπτύσσεται σέ βαθµίδες, λόγω τῆς ἐδαφικῆς κλίσης. Σήµερα σώζονται σέ πλήρη µορφή τό καθολικό (ἐκκλησία τῆς Μονῆς), τά κελιά τῆς ἀνατολικῆς πτέρυγας, τό ὀχυρωµατικό τεῖχος καί ἡ πύλη µέ τήν καµάρα τῆς εἰσόδου. Κατά µία λογοτεχνική περιγραφή, «Μερικά ἀπό τά ἄλλα κελιά, µονόροφα, διόροφα, µέ τίς τοξοτές πόρτες καί τά παράθυρά τους, εἶναι ἴσως βυζαντινῆς ἐποχῆς, ὅπως δείχνει τό γερό χτίσιµο, ἡ καλοπελεκηµένη πέτρα καί ὁ ἀσβέστης, ὅµοια ὅλα στό χτίσιµο µέ τό παλαιότερο τεῖχος. Φαγωµένα ἀγκωνάρια, χέρια ἀπό γκρίζους τοίχους πού ὑψώνονται ἱκετευτικά στόν Ὕψιστο, παράθυρα τοξοτά σέ δίπατα κελιά, ἕνας φοῦρνος µέ µισοκλεισµένα χείλη… καµάρες ὅλο ὑγρασία, τά κελλάρια τῶν µοναχῶν, ἡ στέρνα στό στόµα τοῦ µικροῦ βράχου, ὅλα σιωπαίνουν… αἰῶνες τώρα».

Τό καθολικό εἶναι µονόκλιτος θολοσκεπής ναός σέ ρυθµό βασιλικῆς, µέ διαστάσεις ἀναλογικές στήν κλίµακα τοῦ περιβάλλοντος χώρου. Ἔχει δύο θύρες εἰσόδου, καί στό µέσον τῆς δυτικῆς πλευρᾶς του ὑψώνεται τετράγωνο µονόλοβο κωδωνοστάσιο.

Τό ἐσωτερικό τοῦ ναοῦ εἶναι πλούσια κοσµηµένο µέ τοιχογραφίες τοῦ 17ου αἰῶνα, πού παρουσιάζουν τά χαρακτηριστικά τῆς λεγόµενης «Κρητικῆς Σχολῆς», σέ µία πιό ἁπλοποιηµένη της µορφή. Ἀποδίδονται στούς Ναυπλιῶτες ἀδελφούς Δηµήτριο καί Γεώργιο Μόσχο. Μάλιστα, γιά τούς εἰδικούς ἐρευνητές, ὁ συγκεκριµένος ἁγιογραφικός διάκοσµος ἀποτελεῖ τό πρῶτο χρονικά ἔργο τους. Οἱ ἁγιογραφίες, ὅσες διασώθηκαν ἀπό τήν φθορά τοῦ χρόνου, ἀλλά καί ἀπό ἀδιάκριτες ἀνθρώπινες ἐπεµβάσεις, ἱστοροῦνται σέ ὁριοθετηµένους πίνακες καί ἐπάλληλες σειρές.

Πηγή κειμένου Ιερά Μητρόπολης Μονεμβασίας και Σπάρτης

Ακολουθεί βίντεο μας απο την Ιερά μονή
Αφήγηση ο καθηγούμενος της Ιεράς Μονής Πανοσιολογιότατος Ραφαήλ Τσάλτας
Τον ευχαριστούμε για την υποδοχή και την φιλοξενία